CO25 HALO AUDÉNSIA HO KOMISAUN G PARLAMENTU NASIONÁL HODI INFORMA PROGRESU SERVISU CO25-NIAN NO PLANU BA OIN.

DILI, 08 Outubru 2026 (CO25) – Comité Orientador 25 (CO25) halo audénsia ho Komisaun G Parlamentu Nasionál ne’ebé trata asuntu Edukasaun, Juventude, Kultura no Sidadania iha sala reuniaun komisaun G Parlamentu Nasionál, Kinta-Feira, 08 Outubru 2026.

Reuniaun ne’e deskuti konabá ezistênsia no progresu peskiza CO25 nian ba Istória Luta Libertasaun Nasionál inklui planu ne’ebé CO25 sei halo ba periodu tuir mai hafoin periodu ne’e ne’ebé sei remata iha Janeiru 2027.

Durante diskusaun, Vise-Prezidente I CO25, Jacinto Alves aprezenta katak, CO25 iha ona progresu peskiza hakerek livru Istória Luta ba Libertasaun Nasionál ne’ebé tuir planu sei lansa iha tinan ne’e. Mezmu to’o ona iha faze ne’e CO25 mos rekoñese hasoru dejafiu oi-oin durante nia estabelesimentu, preparasaun no prekiza.

“Comite Orientador 25 hamriik ho intensaun ida atu ko’alia kona-ba istória luta juventude ninian. Maibé, luta juventude ne’e laos buat izoladu ida,  ne’ebé tenke hatuur ba iha kontekstu luta povu Timor Leste ne’e tomak, luta rezistensia nasional. No altura IV governo, atuál Primeiru Ministru Xanana Gusmão husu katak diak liu istória ne’e tenke hakerek luan kona-ba luta rezisténsia nasionál tomak. Depois de ami estabelese, no defaktu ita nia formadus sira mos laiha ida que mai ho background istoriadór exeptu Dr. Armindo Maia. Ne’ebé oinsa mak ami atu dezeña rekruta peskizadores sira ne’e han mos tempu kuaze 2016 tomak estabele ekritóriu too 2017 ita mai VII governu komesa mosu ona impase, ami mos seidauk halo peskiza, I ne’e sai difuldade sira mak mosu, depois mai tan ho Covid buat sira ne’e difikulta liu tan…….” Teknik Jacinto Alves, Vise-Prezidente CO25.

Jacinto Alves mos akresenta liu tan katak, iha prosesu peskiza nia laran peskizadór-sira hasoru dezafiu barak tamba autór prinsipál sira ne’ebé uluk sai diresaun luta barak mak mate ona, nune’e peskizadór sira susar atu hetan informasaun barak husi fonte primáriu-sira. Mezmu nune’e, peskizadór-sira konsege entrevista autór sira liu ema 1300 iha teritóriu tomak inklui iha rai liur, dadus sira ne’e transkreve hotu kompleta ho audio, vídio no arkiva iha servidór CO25 nian. Alende ne’e, vise-prezidente CO25 mos aprezenta kolesaun livru istória hamutuk besik rihun ida ne’ebé iha biblioteka CO25, studio produsaun CO25 ba transmite valór istória nian, inklui aprezenta koperasaun servisu CO25 hamutuk hamutuk instituisaun sira mak hanesan; Ministériu asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MACLN), CNC, AMRT, CAMSTL, Chart Australia, UNTL, UI, UKDW, Sanata Dharma, no seluk tan.

“Ami hanoin katak ho rekursu ne’ebé mak iha tantu Sentru Arkivu, Staff ne’ebé potensiál ona durante tinan hira ne’e sira aprende, agora sira mos hatene hanusa mak halo peskiza istória….. Ami hanoin ita labele husik liu. Entaun ami diskute dadauk kona-ba follow up instituisaun ida ne’e. I ami iha tendénsia liu  atu ba harii instituisaun istória ida ba ida ne’e. Sertamente instituisaun istória ne’e iha nia papél barak. Ami foin dadauk ho apoiu husi governu, extende mandatu ba tinan 5 tan. Ho hanoin katak depois de ami lansa livru ne’e ne’e ami bele responde, CO25 sei responde nafatin ba iha krítika ne’ebé sei mosu kona-ba istória ne’ebé iha.” Teknik Jacinto Alves, Vise-Prezidente CO25.

Relasiona ho planu CO25 nian ba oin, vise-prezidente CO25, Jacinto Alves aprezenta programa CO25 2027 no 2028 ne’ebé sei foku mos ba sosializasaun istória no prodús mos iha versaun populár nune’e asesivel ba estudante hotu liu-liu ba eskola pre-primária no primária. Tamba livru ne’ebé dadaun ne’e atu finaliza ho nivel universitáriu.

“Presiza kria versaun seluk, versaun populár ida ne’ebé asesivel ba estudante pre-primária no primária…. Ami hatama hotu ba programa ida ne’e katak ho extensaun ne’e mandatu ba tinan 5 sei prense ho programa sira ne’e….. No seluk mos kabe ba iha Comite Orientador 25 atu dezenvolve maka hafila istória ho memória ne’e sai hanesan instrumentu pedagogico e estrategico ba iha ita nia futuru hodi unifika jerasaun nia fo legitimidade ba estadu no orienta ita atu lao ba fututu.” Teknik Jacinto Alves, Vise-Prezidente CO25.

Lee Mos: KONSELLU MINISTRU PRORROGA MANDATU COMITE ORIENTADOR 25 (CO25) BA TINAN LIMA

Husi parte Komisaun G Parlamentu Nasionál apresia ho servisu CO25 nian no rekoñese importansia husi servisu peskiza ba hakerek livru Istória Luta ba Libertasaun Nasionál, nune’e informasaun sira kona-ba progresu no dejafiu sira iha servisu peskiza CO25 nian sei lori ba diskusaun.

“Ami presiza duni informasaun ne’ebé klareza hanesan dadaun ohin ita relata ne’e….. Comité Orientador 25 ne’e mosu tamba iha nia objetivu ida klaru. Ita halo komparasaun de’it dehan katak kuandu tempu rai susar, tempu rezisténsia ninian ema ita bele konta ho liman fuan mais depois de liberdade ona, ukun an ona se mak labele konta istória. Ida rona tutan mos bele konta, bele bele ida autór prinsipál bele sai tiha fali bainaka. Ita hakarak buat ne’ebé loos tamba liberdade tiha be istória ne’e rungu ranga tiha, entaun ida ne’e tenke mosu… Ba ita boot sira nia trabalhu tomak ami laiha dúvida no ami apoiu ba iha programa ida ne’e, ita hakarak prodús hela livru ba para livru ne’e mestri istória sira se mak foti karik istória imi nia matéria mak ne’e.” Tenik Vise-Prezidente Komisaun G, Gabriel Soares.

Reuniaun ne’e partisipa husi, vise-prezidente I CO25-nian, Jacinto Alves, vise-sekretáriu jerál CO25, Antero Benedito da Silva, Adjunta Sekretáriu Jeral CO25, Maria Dadí Soares Magno no Diretora Ezekutiva CO25, Eugénia Correia. Husi Parte Komisaun G Parlamentu Nasionál, Prezidente Komisaun G, Deputadu Armando dos Santos Lopes, vise-prezidente komisaun, Gabriel Soares inklui Deputadu sira membru Komisaun G no funsionáriu balu.

REMATA