Reuniaun Hamutuk ho Ministra Edukasaun, CO25 Aprezenta Rezultadu Peskiza Istória no Planu ba Oin

Dili, 13 Agostu 2026 (CO25) – Comité Orientador 25 (CO25) hala’o reuniaun importante ida ho Ministra Edukasauan hodi deskute dezenvolvimentu peskiza livru istória luta Timor-Leste nian. Enkontru ne’e foka liu ba avaliasaun rezultadu servisu peskiza-nian, inklui formula diresaun sustentabilidade CO25-nian bainhira livru istória ne’e finaliza ona ho ofisiál.

Progresu Hakerek Livru Istória La’o ho Pozitivu

Iha aprezentasaun, vise-prezidente CO25, Jacinto Alves haktuir kona-ba avansu peskiza nian ne’ebé la’o dadaun ona. Prosesu koleta fonte, dokumentu arkivu, no validasaun dadus istória tama ona ba faze finál. Livru volume IB imprimi ona, no iha ona esbosu final ba livru volume IIIA, no IIIB. Enkuantu livru Volume IA, volume II, IV no livri volume V tama ona ba faze final peskiza nian.

“CO25 dezeña komesa husi kedas pre-istória ne’e mak mai. Kuandu ami konklui ona 5 volumes, ami hanoin ona kona-ba oinsa atu sosializa. Ne’ebé ao mezmu tempu atu responde krítikas ba iha livru ne’ebé atu lansa, tenke ami mak responde”. Tenik Jacinto Alves, vise-prezidente CO25

Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus hateten, seidauk tarde ba CO25 atu kontribui konteudu-sira ba iha kuríkulu edukasaun liga ba istória luta Timor-Leste nian. Tamba bazeia ba planu anterior ne’ebé hare katak iha relevánsia servisu peskiza istória CO25 ho Ministériu Edukasaun.

“Servisu sira ne’ebé maka CO25 halo, volume sira ne’ebé kompleta ona atu halo sosializasaun ne’e pudia ser ida ne’e mos sai servisu ministériu eduksaun nian”. Tenik Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus.

Sustentabilidade Papél CO25 nian iha Futuru

Aleinde deskute kona-ba konteudu livru nian, reuniaun ne’e mós foka liuliu ba hametin planu longu prazu organizasaun nian. Bainhira livru ne’ebé hakerek remata no publika, CO25  sei kontinua hala’o nia funsaun estratéjiku sira mak hanesan:

Responsabilidade Sientífika: sai nu’udar órgaun ofisiál ne’ebé prontu hatán, klarifika, no esklarese argumentu sientífiku sira, bainhira mosu krítika ka debate públiku ruma kona-ba konteúdu livru istória ne’ebé hakerek ona. Sosializasaun: sosializa rezultadu peskiza no matérias istória nian ba eskola sira no ba públiku iha munisípiu hotu. Dezenvolvimentu Arkivu CO25: Ita iha dokumentus barak propriedade ita nian ne’ebé tenke transfere husi rai liur mak mai; iha Kanada, Amerika, Olanda, Australia iha Portugal mos barak liu-liu Barbedo Magalhaes nia dokumentu ne’ebé ita tenke ba dijitaliza no transfere mai Timor para asegura iha ita nia rai. Dezenvolvimentu Literasia Istória: Sai parseiru ba Ministériu hodi dezenvolve programa literasia bazeia ba Istória Timor-Leste.

“Husi esforsu sira ne’e lao, enkauntu ami resolve atu imprimi ona livru sira ne’e ami hakerek karta ba Primeiru Ministru nia hatene, no nia despaixo karta mai iha ne’e. Ami hatur kedas misaun CO25 nian ba oin ne’e saida. Ne’ebe Ami nia planu hotu-hotu ne’e responde ba karta ninian ba Primeiro Ministro. Planu sira ne’e mak oinsa atu sosializa, depois iha mos dokumentus barak propriedade ita nian ne’ebe tenke transfere husi rai liur mak mai”. Tenik Jacinto Alves, Vise-Prezidente CO25.

Ministra edukasaun mós iha komitmentu no hatete iha posibilidade atu CO25 bele hamri’ik mesak hanesan istituisaun ida em vez de nia sai buat ida kikoan iha Ministerio eduksaun nia laran.  Kona-ba sosializasaun ministériu  bele jere no haree nia nesesidade. Ministériu Edukasaun hamutuk ho CO25 halo nafatin rekursu atu haree proposta foun ida se karik iha, sei elabora no haruka ba Primeiru ministru.

REMATA